سؤزوموز

بویین زهرا و آوج آذربایجان

شهرستان بوئین زهرا در جنوب استان آذربایجانى قزوین٫ در دشت قزوین و در دامنه های شمالی رشته کوهى که در بعضی از نقاط مرز بین استان هاى قزوین، همدان و مرکزى می باشد بنا شده و از نظر ارتباطی در مسیر جاده تهران ـ همدان و جاده ساوه قرار دارد. این راهها نواحى جنوبى و شرقى آذربایجان (نواحى مجاور ترک نشین استانهاى تهران٫ مرکزى و همدان) را به نوحى شمالى آذربایجان (استانهاى قزوین و زنجان) متصل می کند .

مرکز شهرستان بوئین زهرا، شهر بوئین در 135 کیلومتری تهران و 55 کیلومتری شهر قزوین واقع شده است. این شهرستان دارای 5 بخش مرکزی (بوئین)، آوج، شال، اسفروردین و دانسفهان می باشد. مرکز بخش آوج شهر آوج است که در فاصله 123 کیلومتری جنوب غربی بوئین زهرا واقع شده است. آب و هوای غالب این بخش هم مثل سایر نقاط آذربایجان کوهستانی است . ارتفاعات خرقان غربی در غرب و کوههای آق داغ در شرق این بخش از جمله مهمترین کوهستانهای آن را تشکیل می دهد. خره رود ( طویلترین و پر آب ترین رود شهرستان)٫ ساوه چای٫ آوه رود از رودهاى مهم بوین زهرا مىباشند.

با وجود مراتع سرسبز در دامنه کوهستانها اساس فعالیتها و اشتغالات مردم این بخش را مانند دیگر نقاط آذربایجان٫ کشاورزی٫ دامداری و باغدرای (تولید انگور) تشکیل می دهد. ، در زمینه صنایع دستی نیز مانند تمام نواحى ترک نشین ایران و آذربایجان قالی بافی (بویژه فرش هاى افشار و تکاب) و منجق دوزی رواج دارد. موردی مهم از دید تاریخی ، زلزله خیز بودن این ناحیه باز هم مانند اکثر نقاط دیگر آذربایجان است. زلزله اخیر که در استان هاى آذربایجانى قزوین٫ زنجان و همدان در اول تیرماه گذشته رخ داد ٫ براساس آمار رسمى بیش از دویست نفر کشته به جا گذاشت و خسارات و ضایعات فراوانى در مناطق روستایى به بار آورده تعدادى از روستاها را صددرصد تخریب نمود.

زبان هاى رایج در شهرستان بویین زهرا، ترکی و جزایر زبانى تاتی می باشند. با اینهمه اکثریت مطلق مردم شهرستان ترک می باشند: " "سازمان شهردارىهاى استان قزوین" http://www.qazvin.net/taghsimat-booeen.htm "...زبان رایج در شهرستان بویین زهرا، ترکی وتاتی می باشد. اکثریت مردم ترک زبان می باشند. ..."

توضیحاتى در باره چند کلمه ترکى بکار رفته در نوشته فوق:

آغ [آق٫ آغجا٫ آقجا٫ آغجه٫ آقجه] : سفید٫ کم شمار٫ کم تراکم. آق داغ به معنى کوه سفید (کم تراکم) است. مثالهایى از اسامى جغرافیایى شهرستان بویین زهرا و تاکستان و...: آغ بولاغ, آق قویو (یعنى چاه سفید), آقجه دام (یعنى ساختمان سفید), آغجا قیه (یعنى صخره سپید) ٫ آقجاکند (ده سفید)٫ آغ کهریز٫ آق میر, آق بابا....

داغ [داق٫ تاق٫ تاغ] : کوه. مثالهایى از اسامى جغرافیایى شهرستان بویین زهرا و تاکستان و... : آقداغ=آق داغ , جرن داغ (کوه آهوى زرد), قوشا داغ(جفت کوه) , تکین داغ (کوه شاهزاده), قازان داغ (کوه قازان=پیروز)٫ سورى داغ (کوه گله)....

چای: رودخانه. مثالهایى از اسامى جغرافیایى شهرستان بویین زهرا و تاکستان و... : ساوه چاى٫ چاى بلاغ (رود چشمه), میانچاى

قارا[قرا٫ خره ٫ قره:] سیاه٫ متراکم٫ قوى و انبوه. . مثالهایى از اسامى جغرافیایى شهرستان بویین زهرا و تاکستان و... : قارارود, خره رود ٫ قره بلاغ, قره داش, قارا تپه, قره تپه,کوه قره قلعه, قره آغاج, قره بایر, قشلاق قارا٫ قلعه قرا داش, قره قلعه٫ قره چنگول٫ قره کوسه لر٫ قره باغ٫قره قرقان٫ قره تیره٫ قره یاتاق٫ کوه قره میل.....

آوه٫ [اویا٫ اووا٫ یووا] : در کلمه آوه رود و نیز نامهاى بسیار مختوم به آباد. اوبا و یا اووا در ترکى قدیم به معنى محل زندگى٫ جلگه٫ مرغزار٫ دشت باز و غیره بوده است. این کلمه در زبانهاى ترکى به شکل“iy. ey. oy. uy. Iay. yuy. ev. oba وجود دارد. بسیارى از نامهاى جغرافى آذربایجان و خراسان و ایران که متاسفانه از طرف فرهنگستان زبان فارسى به خطا به شکل ختم شده به "آباد" ثبت شده اند٫ در واقع به اوبا-اوواى ترکى(uwa٫ oba/uba٫-wa, -oa, va, -uo٫ ) ختم مىشده اند. کلمه یووا در ترکى (به معنى لانه ) نیز با اوبا همریشه مىباشد.

قالی: ضخیم و کلفت. کلمه قالین ترکى (+ن: پسوند تاکید) از این کلمه ریشه مىگیرد.

منجق:[ مینجیق٫ بنجق٫ بونجوق٫ مونجوق] دانه هاى سنگهاى قیمتى٫ چنین دانه هایى (و نیز ناخن شیر و ...) که بر پرچمها (توغها) ویا طبق باورهاى ترکى براى جلوگیرى از چشم زدن به دم اسب بسته مىشد. پرچمهایى که داراى چنین سنگهاى قیمتى ویا دانه هایى بوده اند. همچنین نام پدر آتیللا از ترکهاى هون .(کلمات پرچم و طوغ نیز ترکى مىباشند)

ساوه: [ساو-سابو ٫ ساوا] به معنى زدن٫ کوبیدن و دفع کردن است.(ریشه کلمات ترکى امروزین ساواش٫ سووماق٫ سوووشماق...سوورماق).سابیر ویا ساوار همچنین نام اقوامى از ترکان باستانخزر ٫ کومان٫ اوقور و بولغار و...و نام شخص نیز بوده است. همچنین ساو- چاو با بسط معنى از دفع و پخش کردن به معنى شان٫ شهرت٫ صدا و پیغام ...نیز مىباشد. که به این معنى اخیر در نامهاى سبلان=ساو آلان و ترکیب سوز سوو باقى مانده است.

آوج : به ترکى نام نوعى پرنده

خرقان:[قره قان] (معادلQôroxan قرخان مغولى) به معنى رود کوچک ویا باریکه آب کوهستانى. مثالهایى از اسامى جغرافیایى شهرستان بویین زهرا و تاکستان و... : قره قرقان٫ و خرقان. در ریشه شناسى خرقان نام ترکهاى قاراخانى نیز پیشنهاد شده اند. (هنوز در استان قزوین و مناطق ترک نشین جوار آن در استان تهران به نام چیگیل ویا چگین برخورد مىشود که طائفه اى ازترکهاى قاراخانیان هستند که در این نواحى از آذربایجان ساکن شده بودند)

ادامه دارد

گئرچه یه هو !!!!